Landbruks- og matdepartementet
Levert via Regjeringens sin høringsportal
Høyringsuttale «Utredning av konkurransefremmende tiltak i prisutjamningsordninga for melk»
Styret i Jæren produsentforening Q-meieriene vil med dette koma med ein høyringsuttale
til utredninga. Q-meieriene har nå drevet sin virksomhet i 25 år. (1998-2022) Me er stolte av det arbeidet Q-meieriene har gjort for oss Q-produsentar. Me tykkjer det er positivt at ein norsk privat aktør vil investera i meieribransjen. Dette vil avlasta Tine sine behov for ytterligare nye investeringar. Dagligvarehandelen har fått mange nye innovasjoner som Q har utvikla på norsk melk.
Me som har levert melk til Q lenge kjenner den kampen Q har stått i for å få langsiktige rammevilkår. Dei konkurranse fremmende midler har vært heilt nødvendige for å videreutvikla meieridrifta og koma med nye innovasjonar på norsk melk. Me trudde alle at dette var på plass i 2017 då Q fekk kapitalstøtte for å ha eigne produsentar som var heilt avgjerande for å satsa 1 milliard på norsk melkeproduksjon med nytt meieri på Jæren. Før det nye meieriet har kome skikkeleg i drift skal alle ordningar vurderast på nytt.
Me registrerer i utredninga at spesiell kapitalgodtgjersle må vidareførast eller styrkast om ein ynskjer konkurranse i primærleddet. Denne vurderinga er me heilt samde i.
Det er altfor kostbart å kjøpa melketankar, melkebilar, laboratorium, avrekning og byggja eit rådgjevingsapparat som er meir attraktivt enn Tine sitt. I tillegg får Tine bønder beskjed om at alle som går til ein privat aktør er med på og senka melkeprisen i Noreg. Det er ein myte som vert hengt på Q-bøndene. Det kostar med dobbel transport å kjøre med melkebilar i same område. Me melkeprodusentar ynskjer konkurranse slik som det er på kjøt, kraftfòr og maskinar. Me opplever betre service og effektivisering av råvareleddet.
Me er heilt imot at det bare skal være ein aktør som henter melk i primærleddet. Tine kjem med nye regler og ordningar heile tida som produsentane bare må akseptera. Dei to siste endringane som kom fra januar 2023 er eit nytt avrekningssystem og eit bærekraftstillegg. Elitemelk og klasser på melk vert erstatta med glidane kvalitetsbetaling og ulik pris kvar månad. I tillegg innfører dei eit bærekraftstillegg på 2 øre som mange er usamde i. Kostnaden for å oppnå denne 2 øring vil overstiga inntekta som 2 øring gjer. I Q kan produsentlaga finna løysingar saman med Q som er gode for alle partar.
Q har alltid støtta dei reguleringssystema som har vore blant anna i PU ordninga og her har Q vore ein stor netto bidragsytar i alle år. Av dei 3 ordningane som finns for å skapa konkurranse er kapitalgodtgjerelsen det klart største tilskotet. Dette tilskotet går vidare til oss produsentar. Betaling av kapitalgodtgjersle over PU-ordninga til 295 Q-bønder, gjev høgare totalt utbytte til alle bønder. I 2021 var etterbetalinga 98 øre og sidan dette vart betalt direkte over PU til Q-bøndene fikk kvar Tine bonde 6 øre meir i avkastning pr. liter melk.
Kapitalgodtgjerelse vert betalt av forbrukar som kjøper melk sidan det vert finansiert i PU. Dersom denne ordninga vert fjerna må Tine betala etterskot for dei ca 100 millionar liter som Q henter frå sine produsentar. Me har i dag 3 sterke varemerker på melk. Q, Tine og Røros meieriet. Me meinar at om det vert gjort noko med dei 3 ordningane me har i dag vil ikkje Q og Røros klara seg og det vert tvunge fram «Privat Label» på melk som ikkje er ynskjeleg for nokon.
Når Q etablerte seg, hadde ikkje Tine forsyningsplikt. Q var nødt til å etablera seg der kor melkeprodusentane var. Dette leda til Jæren og Gausdal. Me meinar at denne lokaliseringa er ein strukturell og varig ulempe som har gitt store ekstra kostnader til mellomfrakt frå meieri til grossist. Tine råvare forsyner dei store Tine anlegga som ligg i dei største byane med melk. Desse anlegga ligg langt frå melkeprodusentane men kort veg til markedet. Distribusjon av melk har ein høg kostnad grunna vekt og at det vert frakta i melkecontainer med retur. Det er ikkje vanskeleg å forstå at Tine har mykje lågare distribusjonskostnader enn Q. Dersom du skulle vore konkurranse dyktig på produksjon av konsum melk og sluppet å tenka på tilgang av melk ville du sjølvsagt etablert deg med eit meieri i dei 2-3 største byane i Noreg.
Med å ta vekk det politiske vedtak om å ha eigne produsentar for å konkurrera med konsummelk, kan dette bidra til EMV melk og verta eit tilbudsprodukt med priskrig. Dette vil føra til at det ikkje vert lønsamt å henta melk i heile landet.
Om Q-meieriene må oppgje å ha eigne produsentar, for å redusera kostnaden, vil mykje av den politiske målsettinga vera vekke. Det kan åpna for meir import og vera skadeleg for heile den innanlandske konkurransen.
Landbruket er 100 % politisk styrt og regulert med melkekvotar, henteplikt og jordbruksoppgjer. Dersom det skal være lik startstrek, som Tine snakker så mye om, så må all politikk og markedsordningar fjernast. Først då kan me snakka om reel konkurranse og lik startstrek. Er det det me vil? Me trur ikkje det!
Me håper Landbruks- og matdepartementet vil lytta til produsentane som bevisst har vald å utfordra monopolet og bidrege til at det er konkurranse i primærleddet i Noreg til det me meinar er det beste for alle, slik Stortinget ønska i 1996. Me har nå brukt 25 år på å få litt over 6 % av melka i Noreg. Dette har ikkje vore lett. Det er ingen andre aktører som har freista å etablera seg med eigne produsentar i denne perioden.
Q-meieriene går nå, i 2022, med underskot og dei treng dei konkurransefremmande tiltaka for å konkurrere med eigne produsenter og norsk melk og eigen merkevare. Ein avvikling eller reduksjon av tiltaka vil svekka konkurransen.
Me heier på norsk mat og auka forsynings grad av norske matvarer. Me er nå på eit lågmål i sjølvforsyning av norske matvarer og me trur Q er ein del av løysinga for å vera med å auka sjølvforsyning framover og då treng både Q og me melkeprodusentar forutsigbarhet i rammevilkåra. Dette bør eit av verdas rikaste land ha råd til.
Endre Nærland og Atle Tjåland
Levert via Regjeringens sin høringsportal
Høyringsuttale «Utredning av konkurransefremmende tiltak i prisutjamningsordninga for melk»
Styret i Jæren produsentforening Q-meieriene vil med dette koma med ein høyringsuttale
til utredninga. Q-meieriene har nå drevet sin virksomhet i 25 år. (1998-2022) Me er stolte av det arbeidet Q-meieriene har gjort for oss Q-produsentar. Me tykkjer det er positivt at ein norsk privat aktør vil investera i meieribransjen. Dette vil avlasta Tine sine behov for ytterligare nye investeringar. Dagligvarehandelen har fått mange nye innovasjoner som Q har utvikla på norsk melk.
Me som har levert melk til Q lenge kjenner den kampen Q har stått i for å få langsiktige rammevilkår. Dei konkurranse fremmende midler har vært heilt nødvendige for å videreutvikla meieridrifta og koma med nye innovasjonar på norsk melk. Me trudde alle at dette var på plass i 2017 då Q fekk kapitalstøtte for å ha eigne produsentar som var heilt avgjerande for å satsa 1 milliard på norsk melkeproduksjon med nytt meieri på Jæren. Før det nye meieriet har kome skikkeleg i drift skal alle ordningar vurderast på nytt.
Me registrerer i utredninga at spesiell kapitalgodtgjersle må vidareførast eller styrkast om ein ynskjer konkurranse i primærleddet. Denne vurderinga er me heilt samde i.
Det er altfor kostbart å kjøpa melketankar, melkebilar, laboratorium, avrekning og byggja eit rådgjevingsapparat som er meir attraktivt enn Tine sitt. I tillegg får Tine bønder beskjed om at alle som går til ein privat aktør er med på og senka melkeprisen i Noreg. Det er ein myte som vert hengt på Q-bøndene. Det kostar med dobbel transport å kjøre med melkebilar i same område. Me melkeprodusentar ynskjer konkurranse slik som det er på kjøt, kraftfòr og maskinar. Me opplever betre service og effektivisering av råvareleddet.
Me er heilt imot at det bare skal være ein aktør som henter melk i primærleddet. Tine kjem med nye regler og ordningar heile tida som produsentane bare må akseptera. Dei to siste endringane som kom fra januar 2023 er eit nytt avrekningssystem og eit bærekraftstillegg. Elitemelk og klasser på melk vert erstatta med glidane kvalitetsbetaling og ulik pris kvar månad. I tillegg innfører dei eit bærekraftstillegg på 2 øre som mange er usamde i. Kostnaden for å oppnå denne 2 øring vil overstiga inntekta som 2 øring gjer. I Q kan produsentlaga finna løysingar saman med Q som er gode for alle partar.
Q har alltid støtta dei reguleringssystema som har vore blant anna i PU ordninga og her har Q vore ein stor netto bidragsytar i alle år. Av dei 3 ordningane som finns for å skapa konkurranse er kapitalgodtgjerelsen det klart største tilskotet. Dette tilskotet går vidare til oss produsentar. Betaling av kapitalgodtgjersle over PU-ordninga til 295 Q-bønder, gjev høgare totalt utbytte til alle bønder. I 2021 var etterbetalinga 98 øre og sidan dette vart betalt direkte over PU til Q-bøndene fikk kvar Tine bonde 6 øre meir i avkastning pr. liter melk.
Kapitalgodtgjerelse vert betalt av forbrukar som kjøper melk sidan det vert finansiert i PU. Dersom denne ordninga vert fjerna må Tine betala etterskot for dei ca 100 millionar liter som Q henter frå sine produsentar. Me har i dag 3 sterke varemerker på melk. Q, Tine og Røros meieriet. Me meinar at om det vert gjort noko med dei 3 ordningane me har i dag vil ikkje Q og Røros klara seg og det vert tvunge fram «Privat Label» på melk som ikkje er ynskjeleg for nokon.
Når Q etablerte seg, hadde ikkje Tine forsyningsplikt. Q var nødt til å etablera seg der kor melkeprodusentane var. Dette leda til Jæren og Gausdal. Me meinar at denne lokaliseringa er ein strukturell og varig ulempe som har gitt store ekstra kostnader til mellomfrakt frå meieri til grossist. Tine råvare forsyner dei store Tine anlegga som ligg i dei største byane med melk. Desse anlegga ligg langt frå melkeprodusentane men kort veg til markedet. Distribusjon av melk har ein høg kostnad grunna vekt og at det vert frakta i melkecontainer med retur. Det er ikkje vanskeleg å forstå at Tine har mykje lågare distribusjonskostnader enn Q. Dersom du skulle vore konkurranse dyktig på produksjon av konsum melk og sluppet å tenka på tilgang av melk ville du sjølvsagt etablert deg med eit meieri i dei 2-3 største byane i Noreg.
Med å ta vekk det politiske vedtak om å ha eigne produsentar for å konkurrera med konsummelk, kan dette bidra til EMV melk og verta eit tilbudsprodukt med priskrig. Dette vil føra til at det ikkje vert lønsamt å henta melk i heile landet.
Om Q-meieriene må oppgje å ha eigne produsentar, for å redusera kostnaden, vil mykje av den politiske målsettinga vera vekke. Det kan åpna for meir import og vera skadeleg for heile den innanlandske konkurransen.
Landbruket er 100 % politisk styrt og regulert med melkekvotar, henteplikt og jordbruksoppgjer. Dersom det skal være lik startstrek, som Tine snakker så mye om, så må all politikk og markedsordningar fjernast. Først då kan me snakka om reel konkurranse og lik startstrek. Er det det me vil? Me trur ikkje det!
Me håper Landbruks- og matdepartementet vil lytta til produsentane som bevisst har vald å utfordra monopolet og bidrege til at det er konkurranse i primærleddet i Noreg til det me meinar er det beste for alle, slik Stortinget ønska i 1996. Me har nå brukt 25 år på å få litt over 6 % av melka i Noreg. Dette har ikkje vore lett. Det er ingen andre aktører som har freista å etablera seg med eigne produsentar i denne perioden.
Q-meieriene går nå, i 2022, med underskot og dei treng dei konkurransefremmande tiltaka for å konkurrere med eigne produsenter og norsk melk og eigen merkevare. Ein avvikling eller reduksjon av tiltaka vil svekka konkurransen.
Me heier på norsk mat og auka forsynings grad av norske matvarer. Me er nå på eit lågmål i sjølvforsyning av norske matvarer og me trur Q er ein del av løysinga for å vera med å auka sjølvforsyning framover og då treng både Q og me melkeprodusentar forutsigbarhet i rammevilkåra. Dette bør eit av verdas rikaste land ha råd til.
Endre Nærland og Atle Tjåland