Høyringsuttale til forslag om endringar i jordskiftelova, domstollova og skjønnsprosesslova (jordskiftelagdommaren si deltaking i lagmannsretten)
Det vert synt til høyringsbrev datert 13 05 22 frå Landbruks- og matdepartementet om forslag til endringar i jordskiftelova, domstollova og skjønnsprosesslova med høyringsfrist til 25 08 22.
Departementet sine forslag gjeld endringar i reglane om jordskiftelagdommaren si deltaking ved handsaming av ankar og overskjønn i lagmannsretten. Konkret gjeld forslaga endringar i domstollova § 12, skjønnsprosesslova § 34 og jordskiftelova § 8-7. I tillegg vert delar av jordskiftelova § 5-3, § 5-4, § 5-6 føreslått oppheva.
Føremålet med forslaga er å gjera reglane om jordskiftelagdommaren si deltaking tydelegare enn i dag. Forslaga inneber at jordskiftelagdommaren kan delta i fleire saker samanlikna med i dag.
Lagmannsretten er samd i at det etter gjeldande rett basert på Høgsterett sin praksis er uklårt kva ankar og overskjønn jordskiftelagdommarane kan handsama, og at det behov for lovendringar som klårgjer rettsstoda.
Lagmannsretten er vidare samd i at det er hensiktsmessig å utvida jordskiftelagdommarane sin kompetanse slik at dei kan delta i fleire ankesaker og overskjønn enn i dag. Dette for betre å utnytta den verdfulle og naudsynte faglege ressursen som jordskiftelagdommarane utgjer for lagmannsrettane i saker som gjeld fast eigedom.
Forslaget om endringar i jordskiftelova
Departementet foreslår å flytta domstollova § 12 andre ledd første punktum til jordskiftelova § 8-7 første ledd. Forslaget inneber inga materiell endring. Det er ei rein lovteknisk endring som inneber at reglane om lagmannsretten sin samansetjing i saker som vert anka frå jordskifteretten vert samla i jordskiftelova. Endringa verkar fornuftig og hensiktsmessig. Som departementet syner til er det mange sjølvprosederande partar i jordskiftesaker og difor viktig at jordskiftelova er mest mogleg brukarvennleg og fullstendig. Den føreslåtte endringa vil medverka til det. Lagmannsretten støttar forslaget.
Forslaget om å oppheva § 5-3 bokstav p), § 5-4 andre punktum og § 5-6 andre punktum har sin bakgrunn i at dei syner til lovparagrafar som er oppheva. Dette er naudsynte oppdateringar som bør gjerast uavhengig av lovforslaget elles, og som ikkje vert kommentert ytterlegare.
Forslaget om endringar i domstollova § 12 andre ledd andre punktum
Domstollova § 12 andre ledd andre punktum gjeld jordskiftelagdommaren si deltaking når lagmannsretten handsamar ankar frå tingretten. Innhaldet er i dag at førstelagmannen kan avgjera at jordskiftelagdommaren skal delta i handsaminga av «andre saker som gjelder bruks- eller eiendomsrett til fast eiendom».
Departementet foreslår at verkeområdet til § 12 vert presisert til «anke over dom, kjennelse og beslutning fra tingretten». Føremålet er å klårgjera at domstollova § 12 ikkje skal gjelda lagmannsretten si samansetjing ved overskjøn, som då vert regulert av skjønnsprosesslova § 34. Lagmannsretten er samd i at det er ei naudsynt endring etter Høgsterett si avgjerd i HR-2020-959-A. Det er óg ei meir presis og sjølvforklarande formulering enn «andre saker». Formuleringa «andre saker» må uansett endrast dersom første setning i § 12 andre ledd vert flytt til jordskiftelova.
Vidare vert det føreslått at vilkåret om at saka må gjelda «bruks- eller eiendomsrett til fast eigedom» vert endra til «fast eiendom eller rettigheter over fast eiendom, vassdrag og sjø». Formuleringa er den same som er nytta i definisjonen av jordskiftelova sitt verkeområde i § 1-2. Det går fram av høyringsnotatet at meininga med endringa ikkje er at jordskiftelagdommaren berre skal kunna handsama saker der tingretten og jordskifteretten har parallell kompetanse.
I høyringsnotatet drøftar og forkastar departementet parallell kompetanse som eit alternativ for å avgrensa jordskiftelagdommaren si deltaking i saker i lagmannsretten. Lagmannsretten er samd i at det vert for snevert å avgrensa jordskiftelagdommaren si deltaking til saker med parallell kompetanse. Dette fordi det vil medføra at lagmannsrettane ikkje får full nytte av jordskiftelagdommarane sin særskilte kompetanse knytt til fast eigedom og den meirverdien det gjev lagmannsretten.
Eit vilkår om parallell kompetanse vil dessutan gje jordskiftelagdommarane eit snevrare saksfelt enn etter dagens lov og minka sakstilfanget for jordskiftelagdommarane som låg til grunn då jordskifteoverrettane vart slått saman med lagmannsrettane. Lagmannsretten ser ikkje vekk frå at ei slik innsnevring på sikt kan undergrava jordskiftelagdommarane sin posisjon, og i verste fall medføra utfordringar med rekrutteringa til desse dommarembeta.
Då jordskifteoverrettane vart slått saman med lagmannsrettane frå 01 01 2016 hadde Gulating lagmannsrett som eit overordna mål at samanslåinga skulle gje meirverdi for brukarne og for medarbeidarane, og på sikt styrka lagmannsretten sitt omdøme og tillit. I høve til brukarane var målet at dei skulle oppleva høgare kvalitet i lagmannsretten si tvisteløysing i saker knytt til fast eigedom gjennom ei enklare og meir oversiktleg ankeordning og høgare samla kompetanse hjå dommarane. Ein viktig føresetnad for å oppnå høgare kompetanse var bruk av «blanda lag», dvs dommarlag der jordskiftelagdommaren deltok, og der dommarane kunne dra nytte av kvarandre sin ulike kompetanse og læra av kvarandre. Ei innsnevring av kva saker jordskiftelagdommaren kan handsama vil gjera integreringa av jordskiftelagdommarane i lagmannsrettane vanskelegare og motverka målet om høgare samla kompetanse og meirverdi. Sjølv om saker knytt til fast eigedom ikkje utgjer ein stor del av lagmannsretten sin samla portefølje, er det grunnleggjande og viktige saker for dei som er involverte. Det er óg saker med stor innverknad på samfunnsutviklinga i Norge. Høgast mogleg kompetanse bør difor vera eit sjølvsagt og overordna mål.
Lagmannsretten er følgeleg samd med departementet i at saktilfanget bør utvidast ikkje innskrenkast for endå betre å kunna utnytta den særskilte kompetansen jordskiftelagdommarane tilfører lagmannsretten. Lagmannsretten syner til, og er samd i, synspunkta som kjem fram i punkt 5.3 i høyringsnotatet der departementet gjer nærare greie for fordelane og erfaringane med bruk av «blanda lag».
Det alternativet som gjev best samanheng i lovverket er den formuleringa som departementet har vald. Den knyter jordskiftelagdommarane si deltaking til jordskiftelova si saklege avgrensing av jordskifteretten sin kompetanse. Avgrensinga speglar det saklege området der jordskiftedommarane og jordskiftelagdommarane har sin særskilte kompetanse og underbyggjer med det målsetjinga om å skapa meirverdi for brukarane.
Lagmannsretten støttar vidare å endra vilkåret om at saka må gjelda bruks- eller eigedomsrett til fast eigedom til at saka må ha samanheng med fast eigedom, eller rettar over fast eigedom, vassdrag og sjø. Departementet syner til at det då ikkje lenger vil vera avgjerande kva som er det reelle tvistetemaet i saka slik Høgsterett la til grunn i HR-2019-1382-U. Det er nok at anken har samanheng med fast eigedom, rettar over fast eigedom, vassdrag eller sjø.
Lagmannsretten er samd i at jordskiftelagdommaren sin kompetanse ikkje bør knytast til kva som er det reelle tvistetema i saka. Det er ofte ikkje tilstrekkeleg klårlagt når ei sak kjem inn og skal tildelast ein dommar for saksførebuing kva som er det reelle tvistetemaet, og kan i mange saker vera ei uklårt og lite føreseieleg vilkår.
Eit slikt vilkår heng heller ikkje godt saman med at det óg i tvistesaker som allereie ligg til jordskifterettane kan vera reelle tvistetema som er utprega rettslege spørsmål, og som både jordskifterettane og jordskiftelagdommarane kan handsama utan noko særskilt vurdering. Generelt handsamar jordskifterettane jamleg ei rekkje utprega rettslege spørsmål, inklusive spørsmål av meir alminneleg juridisk karakter som ikkje særskilt knyter seg til rettstilhøva kring fast eigedom. Til dømes oppstår jamleg prosessuelle spørsmål og spørsmål knytt til tolking av avtalar og andre rettsstiftande dokument. Ei rein sakleg avgrensing av kva ankar jordskiftelagdommaren kan handsama vil difor samsvara betre med den kompetansen jordskifterettane elles har til å avgjera rettslege spørsmål enn å knyta vurderinga til kva som er det reelle tvistetemaet i kvar einskild sak.
Lagmannsretten legg til at jordskifteretten er ein særdomstol og må forventast å ha tilstrekkeleg juridisk kompetanse innan sitt særskilte fagfelt til å handtera alle rettslege spørsmål som sakene innan saksfeltet reiser. Det same gjeld i høgaste grad jordskiftelagdommarane som inngår i dommarkollegiet i lagmannsretten. Erfaringane frå lagmannsrettene er at kravet til juridisk kompetanse hjå jordskiftelagdommarane er innfridd med god margin.
Lagmannsretten støttar på denne bakgrunn departementet sitt forslag til endring av domstollova § 12 andre ledd andre punktum. Det vil utvida jordskiftelagdommarane sin kompetanse til sakstypar der dei har høg kompetanse og dessutan gje eit enklare og klårare vurderingstema.
Departementet føreslår at det fortsatt skal liggja til førstelagmannen å avgjera om jordskiftelagdommaren skal delta i kvar einskild sak. Dette gjeld ankar både frå tingrettane og frå jordskifterettane.
Dersom reglane om jordskiftelagdommaren sin kompetanse vert endra slik departementet føreslår, kan lagmannsretten ikkje sjå at det er naudsynt med ein særskilt regel om at førstelagmannen skal ta stilling til kva saker jordskiftelagdommaren skal delta i.
Det følgjer av domstollova § 11 at det er førstelagmannen, eller avdelingslagmennene i dei lagmannsrettane som har avdelingar, som fordeler sakene mellom dommarane. Slik lagmannsretten ser det er det ikkje behov for særskilte avgjerder knytt til tildeling av saker til jordskiftelagdommaren utover dei avgjerdene som inngår i sakstildelinga elles. Tildelinga av saker til jordskiftelagdommarane må sjølvsagt halda seg innanfor rammene for kompetansen deira etter lova. At kompetansen er sakleg avgrensa gjer at sakstildelinga krev særskilt merksemd og gode rutinar, men ikkje eigne avgjerder utover dei som elles vert tekne om sakstildeling til dommarane.
Dersom det ikkje vert stilt krav om ei særskilt avgjerd frå førstelagmannen, er det heller ikkje behov for ein særskilt regel om at avgjerdene ikkje kan ankast. Begge deler vil medføra at reglane vert enklare og betre samordna med dei vanlege reglane om sakstildeling. Det er i seg sjølv eit gode.
Lagmannsretten støttar at det vert presisert i domstollova § 12 at jordskiftelagdommaren kan vera både saksførebuande dommar og leia retten.
Forslaget om endringar i skjønnsprosesslova § 34
Det er etter lagmannsretten sitt syn behov for å endra reglane om jordskiftelagdommarane sin kompetanse til å handsama overskjønn. Lagmannsretten syner til og støttar departementet si grunngjeving knytt til behovet.
Departementet drøftar i høyringsnotatet tre ulike forslag og fell ned på ei løysing der jordskiftelagdommarane kan leia eller delta i alle overskjønn frå jordskifterettane og alle overskjønn frå tingrettane som ikkje er eksplisitt unnateke. Departementet har utarbeida ein total oversikt over alle skjønnsheimlar og funne nokre få lover med skjønnsheimlar der det ikkje er hensiktsmessig at jordskiftelagdommaren deltek. Dei øvrige heimlane er alle skjønn knytt til fast eigedom med likskap til skjønn som ligg til jordskifteretten og der departementet meiner jordskiftelagdommarne har særskilt kompetanse og gode føresetnader for å handsama overskjønna.
Lagmannsretten støttar departementet sitt forslag.
Etter lagmannsretten sitt syn bør heller ikkje reglane om jordskiftelagdommarane si deltaking i overskjønn knytast til kva som er «det reelle tvistetemaet» i saka slik rettsstoda er i dag, jf HR-2020-959-A premiss (48) med vidare tilvisingar. På same måte som ved ordinære ankar vil det ikkje alltid vera tilstrekkeleg klårlagt når saka skal tildelast ein dommar, og i mange saker vera eit uklårt og lite føreseieleg vilkår
Ei reint sakleg avgrensing av kva overskjønn jordskiftelagdommaren kan handsama vil óg samsvara betre med den kompetansen jordskifterettane og jordskiftelagdommarane elles har til å avgjera rettslege spørsmål, jf synspunkta over knytt til domstollova § 12.
Lagmannsretten støttar på denne bakgrunn departementet sitt forslag som vil gje klåre og enkle reglar å praktisera, og gjera det mogleg å utnytta jordskiftelagdommarane sin særskilte kompetanse langt betre enn i dag.
Med så klåre reglar som departementet legg opp til ser lagmannsretten ikkje nytten av ein regel om at det skal treffast ei særskilt avgjerd knytt til om jordskiftelagdommaren skal leia eller delta i eit overskjønn. Sakstildelinga krev sjølvsagt særskilt merksemd, men ikkje eigne grunngjevne avgjerder. Lagmannsretten syner til det som er sagt om dette under handsaminga av domstollova § 12.
Lagmannsretten legg til at det kan sjå ut som skjønnsheimelen knytt til helseberedskapslova, som er teke med i oversikten på side 34 i høyringsnotatet over heimlar der departementet meiner jordskiftelagdommaren ikkje skal delta ved eventuelle overskjønn, ved ein inkurie ikkje har kome med i sjølve forslaget til lovvedtak.
Høyringsuttalen er sendt på vegne av leiargruppa i Gulating lagmannsrett.
Bergen, 18. august 2022
Det vert synt til høyringsbrev datert 13 05 22 frå Landbruks- og matdepartementet om forslag til endringar i jordskiftelova, domstollova og skjønnsprosesslova med høyringsfrist til 25 08 22.
Departementet sine forslag gjeld endringar i reglane om jordskiftelagdommaren si deltaking ved handsaming av ankar og overskjønn i lagmannsretten. Konkret gjeld forslaga endringar i domstollova § 12, skjønnsprosesslova § 34 og jordskiftelova § 8-7. I tillegg vert delar av jordskiftelova § 5-3, § 5-4, § 5-6 føreslått oppheva.
Føremålet med forslaga er å gjera reglane om jordskiftelagdommaren si deltaking tydelegare enn i dag. Forslaga inneber at jordskiftelagdommaren kan delta i fleire saker samanlikna med i dag.
Lagmannsretten er samd i at det etter gjeldande rett basert på Høgsterett sin praksis er uklårt kva ankar og overskjønn jordskiftelagdommarane kan handsama, og at det behov for lovendringar som klårgjer rettsstoda.
Lagmannsretten er vidare samd i at det er hensiktsmessig å utvida jordskiftelagdommarane sin kompetanse slik at dei kan delta i fleire ankesaker og overskjønn enn i dag. Dette for betre å utnytta den verdfulle og naudsynte faglege ressursen som jordskiftelagdommarane utgjer for lagmannsrettane i saker som gjeld fast eigedom.
Forslaget om endringar i jordskiftelova
Departementet foreslår å flytta domstollova § 12 andre ledd første punktum til jordskiftelova § 8-7 første ledd. Forslaget inneber inga materiell endring. Det er ei rein lovteknisk endring som inneber at reglane om lagmannsretten sin samansetjing i saker som vert anka frå jordskifteretten vert samla i jordskiftelova. Endringa verkar fornuftig og hensiktsmessig. Som departementet syner til er det mange sjølvprosederande partar i jordskiftesaker og difor viktig at jordskiftelova er mest mogleg brukarvennleg og fullstendig. Den føreslåtte endringa vil medverka til det. Lagmannsretten støttar forslaget.
Forslaget om å oppheva § 5-3 bokstav p), § 5-4 andre punktum og § 5-6 andre punktum har sin bakgrunn i at dei syner til lovparagrafar som er oppheva. Dette er naudsynte oppdateringar som bør gjerast uavhengig av lovforslaget elles, og som ikkje vert kommentert ytterlegare.
Forslaget om endringar i domstollova § 12 andre ledd andre punktum
Domstollova § 12 andre ledd andre punktum gjeld jordskiftelagdommaren si deltaking når lagmannsretten handsamar ankar frå tingretten. Innhaldet er i dag at førstelagmannen kan avgjera at jordskiftelagdommaren skal delta i handsaminga av «andre saker som gjelder bruks- eller eiendomsrett til fast eiendom».
Departementet foreslår at verkeområdet til § 12 vert presisert til «anke over dom, kjennelse og beslutning fra tingretten». Føremålet er å klårgjera at domstollova § 12 ikkje skal gjelda lagmannsretten si samansetjing ved overskjøn, som då vert regulert av skjønnsprosesslova § 34. Lagmannsretten er samd i at det er ei naudsynt endring etter Høgsterett si avgjerd i HR-2020-959-A. Det er óg ei meir presis og sjølvforklarande formulering enn «andre saker». Formuleringa «andre saker» må uansett endrast dersom første setning i § 12 andre ledd vert flytt til jordskiftelova.
Vidare vert det føreslått at vilkåret om at saka må gjelda «bruks- eller eiendomsrett til fast eigedom» vert endra til «fast eiendom eller rettigheter over fast eiendom, vassdrag og sjø». Formuleringa er den same som er nytta i definisjonen av jordskiftelova sitt verkeområde i § 1-2. Det går fram av høyringsnotatet at meininga med endringa ikkje er at jordskiftelagdommaren berre skal kunna handsama saker der tingretten og jordskifteretten har parallell kompetanse.
I høyringsnotatet drøftar og forkastar departementet parallell kompetanse som eit alternativ for å avgrensa jordskiftelagdommaren si deltaking i saker i lagmannsretten. Lagmannsretten er samd i at det vert for snevert å avgrensa jordskiftelagdommaren si deltaking til saker med parallell kompetanse. Dette fordi det vil medføra at lagmannsrettane ikkje får full nytte av jordskiftelagdommarane sin særskilte kompetanse knytt til fast eigedom og den meirverdien det gjev lagmannsretten.
Eit vilkår om parallell kompetanse vil dessutan gje jordskiftelagdommarane eit snevrare saksfelt enn etter dagens lov og minka sakstilfanget for jordskiftelagdommarane som låg til grunn då jordskifteoverrettane vart slått saman med lagmannsrettane. Lagmannsretten ser ikkje vekk frå at ei slik innsnevring på sikt kan undergrava jordskiftelagdommarane sin posisjon, og i verste fall medføra utfordringar med rekrutteringa til desse dommarembeta.
Då jordskifteoverrettane vart slått saman med lagmannsrettane frå 01 01 2016 hadde Gulating lagmannsrett som eit overordna mål at samanslåinga skulle gje meirverdi for brukarne og for medarbeidarane, og på sikt styrka lagmannsretten sitt omdøme og tillit. I høve til brukarane var målet at dei skulle oppleva høgare kvalitet i lagmannsretten si tvisteløysing i saker knytt til fast eigedom gjennom ei enklare og meir oversiktleg ankeordning og høgare samla kompetanse hjå dommarane. Ein viktig føresetnad for å oppnå høgare kompetanse var bruk av «blanda lag», dvs dommarlag der jordskiftelagdommaren deltok, og der dommarane kunne dra nytte av kvarandre sin ulike kompetanse og læra av kvarandre. Ei innsnevring av kva saker jordskiftelagdommaren kan handsama vil gjera integreringa av jordskiftelagdommarane i lagmannsrettane vanskelegare og motverka målet om høgare samla kompetanse og meirverdi. Sjølv om saker knytt til fast eigedom ikkje utgjer ein stor del av lagmannsretten sin samla portefølje, er det grunnleggjande og viktige saker for dei som er involverte. Det er óg saker med stor innverknad på samfunnsutviklinga i Norge. Høgast mogleg kompetanse bør difor vera eit sjølvsagt og overordna mål.
Lagmannsretten er følgeleg samd med departementet i at saktilfanget bør utvidast ikkje innskrenkast for endå betre å kunna utnytta den særskilte kompetansen jordskiftelagdommarane tilfører lagmannsretten. Lagmannsretten syner til, og er samd i, synspunkta som kjem fram i punkt 5.3 i høyringsnotatet der departementet gjer nærare greie for fordelane og erfaringane med bruk av «blanda lag».
Det alternativet som gjev best samanheng i lovverket er den formuleringa som departementet har vald. Den knyter jordskiftelagdommarane si deltaking til jordskiftelova si saklege avgrensing av jordskifteretten sin kompetanse. Avgrensinga speglar det saklege området der jordskiftedommarane og jordskiftelagdommarane har sin særskilte kompetanse og underbyggjer med det målsetjinga om å skapa meirverdi for brukarane.
Lagmannsretten støttar vidare å endra vilkåret om at saka må gjelda bruks- eller eigedomsrett til fast eigedom til at saka må ha samanheng med fast eigedom, eller rettar over fast eigedom, vassdrag og sjø. Departementet syner til at det då ikkje lenger vil vera avgjerande kva som er det reelle tvistetemaet i saka slik Høgsterett la til grunn i HR-2019-1382-U. Det er nok at anken har samanheng med fast eigedom, rettar over fast eigedom, vassdrag eller sjø.
Lagmannsretten er samd i at jordskiftelagdommaren sin kompetanse ikkje bør knytast til kva som er det reelle tvistetema i saka. Det er ofte ikkje tilstrekkeleg klårlagt når ei sak kjem inn og skal tildelast ein dommar for saksførebuing kva som er det reelle tvistetemaet, og kan i mange saker vera ei uklårt og lite føreseieleg vilkår.
Eit slikt vilkår heng heller ikkje godt saman med at det óg i tvistesaker som allereie ligg til jordskifterettane kan vera reelle tvistetema som er utprega rettslege spørsmål, og som både jordskifterettane og jordskiftelagdommarane kan handsama utan noko særskilt vurdering. Generelt handsamar jordskifterettane jamleg ei rekkje utprega rettslege spørsmål, inklusive spørsmål av meir alminneleg juridisk karakter som ikkje særskilt knyter seg til rettstilhøva kring fast eigedom. Til dømes oppstår jamleg prosessuelle spørsmål og spørsmål knytt til tolking av avtalar og andre rettsstiftande dokument. Ei rein sakleg avgrensing av kva ankar jordskiftelagdommaren kan handsama vil difor samsvara betre med den kompetansen jordskifterettane elles har til å avgjera rettslege spørsmål enn å knyta vurderinga til kva som er det reelle tvistetemaet i kvar einskild sak.
Lagmannsretten legg til at jordskifteretten er ein særdomstol og må forventast å ha tilstrekkeleg juridisk kompetanse innan sitt særskilte fagfelt til å handtera alle rettslege spørsmål som sakene innan saksfeltet reiser. Det same gjeld i høgaste grad jordskiftelagdommarane som inngår i dommarkollegiet i lagmannsretten. Erfaringane frå lagmannsrettene er at kravet til juridisk kompetanse hjå jordskiftelagdommarane er innfridd med god margin.
Lagmannsretten støttar på denne bakgrunn departementet sitt forslag til endring av domstollova § 12 andre ledd andre punktum. Det vil utvida jordskiftelagdommarane sin kompetanse til sakstypar der dei har høg kompetanse og dessutan gje eit enklare og klårare vurderingstema.
Departementet føreslår at det fortsatt skal liggja til førstelagmannen å avgjera om jordskiftelagdommaren skal delta i kvar einskild sak. Dette gjeld ankar både frå tingrettane og frå jordskifterettane.
Dersom reglane om jordskiftelagdommaren sin kompetanse vert endra slik departementet føreslår, kan lagmannsretten ikkje sjå at det er naudsynt med ein særskilt regel om at førstelagmannen skal ta stilling til kva saker jordskiftelagdommaren skal delta i.
Det følgjer av domstollova § 11 at det er førstelagmannen, eller avdelingslagmennene i dei lagmannsrettane som har avdelingar, som fordeler sakene mellom dommarane. Slik lagmannsretten ser det er det ikkje behov for særskilte avgjerder knytt til tildeling av saker til jordskiftelagdommaren utover dei avgjerdene som inngår i sakstildelinga elles. Tildelinga av saker til jordskiftelagdommarane må sjølvsagt halda seg innanfor rammene for kompetansen deira etter lova. At kompetansen er sakleg avgrensa gjer at sakstildelinga krev særskilt merksemd og gode rutinar, men ikkje eigne avgjerder utover dei som elles vert tekne om sakstildeling til dommarane.
Dersom det ikkje vert stilt krav om ei særskilt avgjerd frå førstelagmannen, er det heller ikkje behov for ein særskilt regel om at avgjerdene ikkje kan ankast. Begge deler vil medføra at reglane vert enklare og betre samordna med dei vanlege reglane om sakstildeling. Det er i seg sjølv eit gode.
Lagmannsretten støttar at det vert presisert i domstollova § 12 at jordskiftelagdommaren kan vera både saksførebuande dommar og leia retten.
Forslaget om endringar i skjønnsprosesslova § 34
Det er etter lagmannsretten sitt syn behov for å endra reglane om jordskiftelagdommarane sin kompetanse til å handsama overskjønn. Lagmannsretten syner til og støttar departementet si grunngjeving knytt til behovet.
Departementet drøftar i høyringsnotatet tre ulike forslag og fell ned på ei løysing der jordskiftelagdommarane kan leia eller delta i alle overskjønn frå jordskifterettane og alle overskjønn frå tingrettane som ikkje er eksplisitt unnateke. Departementet har utarbeida ein total oversikt over alle skjønnsheimlar og funne nokre få lover med skjønnsheimlar der det ikkje er hensiktsmessig at jordskiftelagdommaren deltek. Dei øvrige heimlane er alle skjønn knytt til fast eigedom med likskap til skjønn som ligg til jordskifteretten og der departementet meiner jordskiftelagdommarne har særskilt kompetanse og gode føresetnader for å handsama overskjønna.
Lagmannsretten støttar departementet sitt forslag.
Etter lagmannsretten sitt syn bør heller ikkje reglane om jordskiftelagdommarane si deltaking i overskjønn knytast til kva som er «det reelle tvistetemaet» i saka slik rettsstoda er i dag, jf HR-2020-959-A premiss (48) med vidare tilvisingar. På same måte som ved ordinære ankar vil det ikkje alltid vera tilstrekkeleg klårlagt når saka skal tildelast ein dommar, og i mange saker vera eit uklårt og lite føreseieleg vilkår
Ei reint sakleg avgrensing av kva overskjønn jordskiftelagdommaren kan handsama vil óg samsvara betre med den kompetansen jordskifterettane og jordskiftelagdommarane elles har til å avgjera rettslege spørsmål, jf synspunkta over knytt til domstollova § 12.
Lagmannsretten støttar på denne bakgrunn departementet sitt forslag som vil gje klåre og enkle reglar å praktisera, og gjera det mogleg å utnytta jordskiftelagdommarane sin særskilte kompetanse langt betre enn i dag.
Med så klåre reglar som departementet legg opp til ser lagmannsretten ikkje nytten av ein regel om at det skal treffast ei særskilt avgjerd knytt til om jordskiftelagdommaren skal leia eller delta i eit overskjønn. Sakstildelinga krev sjølvsagt særskilt merksemd, men ikkje eigne grunngjevne avgjerder. Lagmannsretten syner til det som er sagt om dette under handsaminga av domstollova § 12.
Lagmannsretten legg til at det kan sjå ut som skjønnsheimelen knytt til helseberedskapslova, som er teke med i oversikten på side 34 i høyringsnotatet over heimlar der departementet meiner jordskiftelagdommaren ikkje skal delta ved eventuelle overskjønn, ved ein inkurie ikkje har kome med i sjølve forslaget til lovvedtak.
Høyringsuttalen er sendt på vegne av leiargruppa i Gulating lagmannsrett.
Bergen, 18. august 2022