Dato: 01.07.2025 Svartype: Med merknad Høyringssvar frå NBEF på NOU 2025:01 - Felles ansvar, felles gevinst, Partssamarbeid for kompetanseutvikling i arbeidslivet Dette høyringssvaret frå Norges bygg- og eigedomsforening (NBEF) er basert på erfaringar og vurderingar frå bygg, eigedom og eigedomsdrift. Det er særleg retta mot fasilitetsstyring og leveransar av fasilitetstenester. Fasilitetsstyring er i NS-EN ISO 41011:2018 Fasilitetsstyring (FM) – Terminologi definert som «Ledelsesfunksjon i en virksomhet som understøtter mennesker, sted og prosess med det formål å forbedre menneskers livskvalitet og produktiviteten til kjernevirksomheten innenfor et bebygd område.» FM omfattar alle aktivitetar innan forvaltning, drift, vedlikehald, utvikling, service-/støttetenester og potensiale i eigedom. (NS 3453:2000) Målet med god FM er å legge arbeidsmiljøet til rette for den enkelte brukaren slik at kjerneverksemda kan utførast best mogleg. FM omfattar dermed til dømes helse, miljø og tryggleik, trivsel, innemiljø, lyd, lys, resepsjon, kantine, vakthald og andre støttetenester. Fasilitetstenestene utgjer servicedelen av eigedomsforvaltinga, der den som forvaltar bygget produserer eller skaffar dei rette tenestene på rett kvalitetsnivå og til rett kostnad. Tenestene omfattar tekniske tenester som syter for at bygget fungerer og oppfyller krav frå brukarane, samt tenester som på ulike måtar legg til rette for ein god flyt i arbeidsdagen. Yrkesgruppene som reknast inn under fasilitetstenester varierer i krav til kompetanse og utdanningsnivå. I desse yrka er læring på arbeidsplassen heilt essensielt, både i form av skulder-ved-skulder-opplæring og gjennom bedriftsinterne kurs og opplæringsaktivitetar. Fasilitetstenester er tenester som tradisjonelt har vore utført av operatørar med låg formell kompetanse, og der kompetanseoverføringa i stor grad har skjedd på arbeidsplassen. Mange jobbar der ein leverer fasilitetstenester kan reknast som innstegsyrke, altså yrke som ein kan gå inn i utan nemneverdig formalkompetanse. Med tida har ulike yrkesteknikkar har utvikla seg markant, informasjonsteknologi og systemstøtte til tenesteleveransane har blitt viktigare, og krava til kostnadsstyring og effektivitet har stege. Dermed er desse yrka på veg frå å handle om oppgåver det er lett å tenke at «alle» kan utføre til spesialiserte og avanserte fagmessige, ofte tverrfaglege prosessar. NBEFs erfaring tilseier at det ligg eit stort potensiale i å løfte kvar einskild medarbeidar fagleg sjølv om ein byrjar i yrket utan fagutdanning, eller med fagutdanning på grunnleggande nivå. Personar som viser interesse, engasjement og læringsvilje vil kunne ha stor nytte av verktøy som eit samordna og strukturert system for kompetanseattestar representerer. Eit slikt system som dokumenterer kvalitetssikra læringsutbyte frå ikkje-formell opplæring vil legge til rette for enklare prosessar for vurdering av realkompetanse, og det vil samstundes løfte fram verdien av slik kompetanse. Eit tettare samarbeid mellom undervisningssektoren og aktørane i fasilitetstenestemarknaden vil kunne legge til rette for at den bedriftsinterne opplæringa i større grad heng saman med dei ulike læreplanane for dei relevante faga. Det er avgjerande at tilgjengelege verktøy og system har ein låg brukarterskel, og er utforma med eit intuitivt og logisk brukargrensesnitt. Mange som treng å få dokumentert sin realkompetanse har utfordringar med digitale løysingar, og svært dyktige medarbeidarar kan ha utfordringar med å lese eit språk som ofte ikkje er morsmålet, og å formulere seg skriftleg. Å bruke like omgrep som i det formelle kvalifikasjonssystemet og læreplanane for dei enkelte faga er også med på å redusere brukarterskelen. Målet er å sette kvar einskild i stand til å utføre oppgåvene dei meistrar, og som verksemda treng å få utført. Både evnene til den enkelte og behova til verksemdene vil endre seg over tid, difor kan dette ikkje vere eit statisk verktøy som slår fast eit kompetansenivå ein gong for alle. Det NBEF ser som ei stor utfordring i leveransen av fasilitetstenester er mangelen på kompetente og engasjerte medarbeidarar som kan gå inn i stillingar på mellomleiarnivå. Dette er stillingar der ein treng noko meir formalkompetanse, der relevansen for arbeidslivet bør leggast mest vekt på. Dette vil også bidra til å redusere stigmaene disse arbeidstakarane og tenestene ofte utsettast for – manglande forståing for at dette faktisk er eit fag som krev kompetanse for at samfunnsøkonomien skal gå i hop på ein god måte. For å møte behova for medarbeidarar som kan tre inn i leiarstillingar bør utdanningsinstitusjonane tilby ei utdanning på bachelornivå i eigedomsforvalting der styring og produksjon av tenesteleveransar utgjer hovudtyngda i fagkrinsen. NBEF ser behovet for ei utdanning mellom fagskulenivå og masternivå. Dette har tidlegare vore ein del av studietilbodet til Høgskolen i Akershus (HiAK) og nå OsloMet og har røter tilbake til etterkrigsåra. I lengre tid når studiet var ved HiAK på Kjeller heitte utdanninga Husøkonomi og serviceleiing. Dette studiet hadde eit meir serviceretta og operativt-taktisk fokus enn andre utdanningar innan eigedomsforvaltning i Norge. Studiet hadde og ein stor og god rekrutteringsbase, både frå unge som kom rett frå vidaregåande og særleg frå godt erfarne arbeidstakarar med erfaring frå operative og taktiske nivået i serviceretta delen av eigedomsbransjen. Studentane var ettertrakta og fekk raskt jobb. Studentar som gjekk vidare til masterutdanningar innan fagfeltet ved andre universitetet i Norge (for eksempel NTNU) gjorde det også svært godt. NBEF meiner dette bør løftast på nytt, slik at dette akutte behovet kan dekkast. Dette kan for eksempel gjerast gjennom mindre utdanningsbolkar som over tid blir til ei bachelorutdanning i tett samarbeid med eigen arbeidsgjevar. NBEF ser at overvelting, altså at kostnader for ulike tiltak vert nedprioritert i privat sektor og offentleg sektor må dekke kostnadane, vert løfta fram som ei utfordring. For fasilitetstenester, som dette høyringssvaret først og fremst ser på, så er det viktig å sjå på marknadsføresetnadane for desse tenestene. Fasilitetstenester er i motsetnad til ein del andre tenester så å seie alltid konkurranseutsette også når offentleg sektor er kunden. Regelverket for offentlege anskaffelsar medfører at det er eit kraftig prispress på desse tenestene. Difor er ofte ikkje alternativet til offentleg kostnadsdekning at arbeidsgjevarane betalar for vidareutdanning til sine tilsette. Alternativet er dessverre at det ikkje skjer noko. Difor sluttar NBEF oss til mindretalet si tilråding om å bruke økonomisk støtte til inntektssikring ved fråvær når den tilsette deltek i kompetanseutvikling og kortare opplæringstiltak og arbeidsgjevaren ikkje dekker lønn. Kunnskapsdepartementet Til høringen Til toppen
